Οι δεξιότητες αυτές παίζουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη του διαδικτυακού εκφοβισμού, καθώς επιτρέπουν στους ανθρώπους να αλληλοεπιδρούν καλύτερα στο διαδίκτυο, να διαχειρίζονται τις συγκρούσεις και να προστατεύονται από επικίνδυνες καταστάσεις. Η εργασία στα σχολεία για την ανάπτυξη ορισμένων ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων θα μπορούσε να αποτελέσει το κλειδί για την πρόληψη και την καταπολέμηση του διαδικτυακού εκφοβισμού. Ακολουθεί μια επισκόπηση των δεξιοτήτων που περιορίζουν τον κίνδυνο να γίνει ένα άτομο θύτης, θύμα ή παθητικός/-ή μάρτυρας διαδικτυακού εκφοβισμού και των παραγόντων που ενθαρρύνουν την ανάπτυξή τους.
Α. Η ρύθμιση των συναισθημάτων αναφέρεται στην ικανότητα αναγνώρισης, κατανόησης και κατάλληλου ελέγχου των συναισθημάτων. Η κακή διαχείριση των συναισθημάτων, όπως ο θυμός ή η απογοήτευση, μπορεί να οδηγήσει σε παρορμητική συμπεριφορά στο διαδίκτυο, η οποία με την σειρά της μπορεί να εκφυλιστεί σε διαδικτυακό εκφοβισμό.
Η ρύθμιση συναισθημάτων αποτελεί βασικό παράγοντα για τη μείωση της πιθανότητας να γίνει ένα άτομο θύτης στο διαδίκτυο. Οι νέοι/-ες που μπορούν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους είναι λιγότερο πιθανό να αντιδράσουν επιθετικά όταν νιώθουν απογοητευμένοι/-ες στο διαδίκτυο (Heiman and Olenik-Shemesh, 2020).
Με ποιους τρόπους να ρυθμίσετε τα συναισθήματά σας? Η εξάσκηση σε τεχνικές διαχείρισης του στρες, όπως η βαθιά αναπνοή ή η ενσυνειδητότητα, μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων σε τεταμένες καταστάσεις στο διαδίκτυο.
- Βοηθήστε τους/τις θύτες να δουν πώς μπορούν να ασκήσουν θετική ηγεσία και φιλοκοινωνική συμπεριφορά - αναπτύξτε τις δεξιότητες τους που αφορούν την ενσυναίσθηση, την επίλυση προβλημάτων και τη διαχείριση θυμού (Chehab and al., 2016).
- Διδάξτε στους/στις μαθητές/-τριες να υπερασπίζονται τον εαυτό τους και να αποθαρρύνουν τεταμένες καταστάσεις από το να μετατραπούν σε εκφοβισμό.
- Δώστε στο θύμα την ευκαιρία να δημιουργήσει δεσμούς με συνομηλίκους που μπορούν να αποθαρρύνουν τους/τις θύτες (Chehab and al., 2016).
Β. Η ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να κατανοούμε και να μοιραζόμαστε τα συναισθήματα ενός άλλου ατόμου. Η ανάπτυξη αυτής της δεξιότητας μάς επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε καλύτερα τον αντίκτυπο που μπορεί να έχουν οι πράξεις μας ή αυτές των άλλων στο διαδίκτυο, μειώνοντας έτσι την πιθανότητα να γίνουμε θύμα ή θύτης διαδικτυακού εκφοβισμού.
Μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με υψηλά επίπεδα ενσυναίσθησης έχουν λιγότερες πιθανότητες να εμπλακούν σε επιθετική συμπεριφορά στο διαδίκτυο και περισσότερες πιθανότητες να υποστηρίξουν τα θύματα. Για παράδειγμα, οι Barlińska et al. (2015) στο άρθρο "Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking", έδειξαν ότι η γνωστική και συναισθηματική ενσυναίσθηση μειώνει τη συμπεριφορά διαδικτυακής παρενόχλησης επειδή προάγει την κατανόηση των αρνητικών συνεπειών στα άλλα άτομα.
Με ποιους τρόπους μπορείτε να αναπτύξετε την ενσυναίσθηση; Δημιουργήστε παιχνίδια ρόλων ή συνεδρίες συζήτησης που ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να ανακαλύψουν την οπτική γωνία του άλλου και να κατανοήσουν τι μπορεί να περνάει. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα που εστιάζουν στην ενσυναίσθηση έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στην πρόληψη του εκφοβισμού.
Γ. Η κριτική σκέψη περιλαμβάνει την ικανότητα ανάλυσης πληροφοριών που παρουσιάζονται στο διαδίκτυο, την αξιολόγησή τους και τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων. Αυτό συμβάλλει στην αποφυγή της κοινοποίησης ή της ενίσχυσης επιβλαβούς ή δυσφημιστικού περιεχομένου.
Σύμφωνα με μια μελέτη του Willard (2007) που δημοσιεύθηκε στο Journal of Adolescent Health, τα άτομα με ισχυρές δεξιότητες κριτικής σκέψης είναι λιγότερο πιθανό να συμμετάσχουν σε συμπεριφορές διαδικτυακής παρενόχλησης, επειδή μπορούν να εντοπίσουν και να αντισταθούν στην επιρροή της παραπληροφόρησης ή της πρόκλησης.
Με ποιους τρόπους μπορείτε να αναπτύξετε την κριτική σκέψη; Δημιουργήστε ασκήσεις ή καταστάσεις όπου οι μαθητές/-τριες μαθαίνουν να αξιολογούν τις πηγές πληροφοριών και να θέτουν στους εαυτό τους κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την εγκυρότητα του περιεχομένου. Αυτό μπορεί να ενισχυθεί με μαθήματα ψηφιακού γραμματισμού.
Δ. Η διεκδικητικότητα είναι η ικανότητα να υπερασπίζεστε τα δικαιώματά σας ή τα δικαιώματα των άλλων χωρίς να γίνεστε παθητικοί ή επιθετικοί. Αυτό σας επιτρέπει να απαντάτε ήρεμα και αποτελεσματικά σε προκλήσεις ή να αντιμετωπίζετε καταχρηστικές συμπεριφορές χωρίς να καταφεύγετε σε επιθετικότητα ή κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Μια μελέτη των Betts και Spenser (2017) στο περιοδικό "Computers in Human Behavior", έδειξε ότι οι έφηβοι/-ες με δεξιότητες διεκδικητικότητας είχαν λιγότερες πιθανότητες να πέσουν θύματα διαδικτυακού εκφοβισμού, καθώς ήταν σε θέση να αντιδράσουν με ισορροπημένο τρόπο στις συγκρούσεις χωρίς να γίνονται επιθετικοί/-ές ή υποτακτικοί/-ές.
Με ποιους τρόπους μπορείτε να αναπτύξετε την αυτοπεποίθηση; Να μάθετε στους/στις μαθητές/-τριες να παρατηρούν χωρίς να κρίνουν, στη συνέχεια να διατυπώνουν ένα συναίσθημα, να δηλώνουν μια ανάγκη και τέλος να προτείνουν μια λύση ή να διατυπώνουν ένα σαφές και ακριβές αίτημα.
Ε. Η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και διαχείρισης συγκρούσεων σημαίνει ότι οι διαφωνίες και οι εντάσεις στο διαδίκτυο μπορούν να αντιμετωπιστούν εποικοδομητικά, αντί να επιτραπεί στην κατάσταση να εκφυλιστεί σε παρενόχληση.
Ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Behavioral Development από τους Kowalski and al. (2014) δείχνει ότι οι δεξιότητες επίλυσης συγκρούσεων αποτελούν προστατευτικό παράγοντα έναντι του διαδικτυακού εκφοβισμού. Οι νέοι/-ες που γνωρίζουν πώς να επιλύουν ειρηνικά τις διαφορές τους είναι λιγότερο πιθανό να καταφύγουν στην παρενόχληση για να λύσουν ένα πρόβλημα.
Με ποιους τρόπους μπορείτε να αναπτύξετε δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και διαχείρισης συγκρούσεων; Τα προγράμματα κοινωνικής και συναισθηματικής εκπαίδευσης, καθώς και οι ομαδικές ασκήσεις επίλυσης συγκρούσεων, μπορούν να διδάξουν τεχνικές διαπραγμάτευσης και διαμεσολάβησης.
ΣΤ. Ο αυτοέλεγχος αφορά την ικανότητα αναστολής παρορμητικών συμπεριφορών, όπως η άμεση αντίδραση σε διαδικτυακές προκλήσεις. Αυτό είναι απαραίτητο για την αποφυγή συμμετοχής σε όλο και πιο επιθετικές ανταλλαγές, οι οποίες μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε διαδικτυακό εκφοβισμό.
Το Journal of Youth and Adolescence' (2018) των Patchin και Hinduja δείχνει ότι τα άτομα με καλό αυτοέλεγχο είναι λιγότερο πιθανό να εμπλακούν σε παρορμητικές συμπεριφορές που θα μπορούσαν να τα οδηγήσουν να γίνουν θύτες διαδικτυακού εκφοβισμού. Η δεξιότητα αυτή βοηθά επίσης τα θύματα να αποφύγουν την υπερβολική αντίδραση και την κλιμάκωση των συγκρούσεων.
Με ποιους τρόπους μπορείτε να αναπτύξετε τον αυτοέλεγχο; Τεχνικές για τη διαχείριση της παρορμητικότητας, όπως το να αφιερώνετε χρόνο για να σκεφτείτε πριν απαντήσετε, μπορούν να ενισχυθούν με την πρακτική της ενσυνειδητότητας ή με προγράμματα συμπεριφορικής εκπαίδευσης.
Ζ. Το ηθικό θάρρος είναι η ικανότητα να παρεμβαίνετε όταν γίνεστε μάρτυρες διαδικτυακού εκφοβισμού, αντί να παραμένετε παθητικοί/-ές θεατές. Αυτή η φιλοκοινωνική συμπεριφορά είναι απαραίτητη για τον περιορισμό των επιπτώσεων του διαδικτυακού εκφοβισμού και την προστασία των θυμάτων.
Σύμφωνα με μελέτη στο περιοδικό "School Psychology International" (2016), τα άτομα που αναπτύσσουν δεξιότητες παρέμβασης παίζουν καθοριστικό ρόλο στη μείωση του διαδικτυακού εκφοβισμού, καθώς αυτό συχνά αποτρέπει τους/ τις θύτες και υποστηρίζει τα θύματα (Huitsing and al., 2016).
Με ποιους τρόπους μπορείτε να αναπτύξετε το ηθικό θάρρος; Η συμμετοχή σε προγράμματα που ενθαρρύνουν την ανάληψη δράσης ενάντια στην αδικία, ακόμη και στο διαδίκτυο, καθώς και η εξάσκηση στρατηγικών παρέμβασης (για παράδειγμα, η αναφορά της παρενόχλησης στους/στις συντονιστές/-στριες ή η υποστήριξη του θύματος) μπορούν να βοηθήσουν στην ενίσχυση αυτής της δεξιότητας.