Ο διαδικτυακός εκφοβισμός είναι μια μορφή παρενόχλησης που λαμβάνει χώρα μέσω ψηφιακών μέσων, όπως τα κοινωνικά δίκτυα, οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων ή τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το φαινόμενο αυτό επηρεάζει τόσο τα θύματα όσο και τους/τις θύτες. Με την πάροδο των ετών, οι έρευνες έχουν εντοπίσει τους παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν τους κινδύνους βιώματος ή συμμετοχής στο διαδικτυακό εκφοβισμό, καθώς και παράγοντες που μπορούν να προστατεύσουν τους/τις εφήβους/-ες από αυτές τις αρνητικές εμπειρίες. Οι παράγοντες κινδύνου και προστασίας είναι οι ακόλουθοι (Cortés et al., 2019- Yudes et al., 2020- Sorrentino et al., 2023).

  • Συχνή χρήση υπολογιστή και κινητού τηλεφώνου: Οι έφηβοι/-ες που περνούν πολύ χρόνο χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικές συσκευές, όπως υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα, είναι πιο πιθανό να γίνουν θύτες ή να πέσουν θύματα διαδικτυακού εκφοβισμού. Όσο περισσότερο χρόνο περνούν στο διαδίκτυο, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες αλληλεπίδρασης με άλλους/-ες στο διαδίκτυο, ορισμένες από τις οποίες μπορεί να είναι εχθρικές. Επιπλέον, η υπερβολική χρήση αυτών των συσκευών μπορεί να διευκολύνει την ανάρμοστη συμπεριφορά λόγω έλλειψης συνεχούς παρακολούθησης.
  • Υψηλή αντίληψη της ανωνυμίας στα κοινωνικά δίκτυα
  • : Η πεποίθηση ότι η ανωνυμία είναι εγγυημένη στα κοινωνικά δίκτυα λειτουργεί ως παράγοντας κινδύνου τόσο για τους/τις θύτες όσο και για τα θύματα. Για τους/τις θύτες, αυτή η ανωνυμία μπορεί να διευκολύνει την προσβλητική συμπεριφορά, καθώς αισθάνονται λιγότερο υπεύθυνοι/-ες για τις πράξεις τους. Για τα θύματα, αυτό τα οδηγεί στο να μοιράζονται βίντεο, φωτογραφίες και προσωπικές πληροφορίες χωρίς να συνειδητοποιούν πόσο εύκολα μπορεί να διαδοθεί τέτοιο υλικό στο διαδίκτυο.
  • Αναζήτηση υποστήριξης και συνεχής αλληλεπίδραση σε δίκτυα: Οι έφηβοι/-ες που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην κοινωνική αλληλεπίδραση μέσω ψηφιακών πλατφορμών μπορεί να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θυματοποίησης. Η ανάγκη για αποδοχή ή επιβεβαίωσης στο διαδίκτυο μπορεί να τους/τις οδηγήσει να εκτεθούν σε ευάλωτες καταστάσεις, ιδίως σε δίκτυα όπου ενθαρρύνεται η υπερέκθεση και ο ανταγωνισμός για δημοτικότητα.
  • Εμπειρίες παραδοσιακού εκφοβισμού: Άτομα που έχουν πέσει θύματα παραδοσιακού εκφοβισμού ή τον έχουν διαπράξει είναι πιο πιθανό να εμπλακούν σε καταστάσεις διαδικτυακού εκφοβισμού. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην συνέχεια των προτύπων συμπεριφοράς, όπου τόσο το θύμα όσο και ο/η θύτης μεταφέρουν τις συγκρούσεις από το φυσικό στο εικονικό περιβάλλον. Για τους/τις θύτες, η τεχνολογία προσφέρει μια νέα πλατφόρμα για τη συνέχιση της παρενόχλησης και για τα θύματα, η εμπειρία εκφοβισμού μπορεί να επαναληφθεί στο διαδίκτυο. Επιπλέον, η πιο προγνωστική μεταβλητή του να είναι ένα άτομο θύτης στον κυβερνοχώρο είναι ότι έχει επίσης πέσει θύμα εκφοβισμού στην πραγματική ζωή ή στο διαδίκτυο.
  • Απουσία: Συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εμπλοκής σε καταστάσεις διαδικτυακού εκφοβισμού. Τόσο οι θύτες όσο και τα θύματα μπορεί να απουσιάζουν από το σχολείο για διάφορους λόγους που σχετίζονται με τον εκφοβισμό. Για τους/τις θύτες, η αποσύνδεση από το σχολικό περιβάλλον μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα αναζήτησης επιβεβαίωσης ή εκτροπής μέσω του διαδικτυακού εκφοβισμού. Για τα θύματα, η απουσία από το σχολείο μπορεί να είναι συνέπεια του παραδοσιακού ή του διαδικτυακού εκφοβισμού.
  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση: Η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την θυματοποίηση στο διαδίκτυο. Τα θύματα, όντας λιγότερο σίγουρα για τις κοινωνικές και προσωπικές τους δεξιότητες, μπορεί να μην ξέρουν πώς να υπερασπιστούν τον εαυτό τους ή να θέσουν όρια όταν δέχονται εκφοβισμό, γεγονός που μπορεί να τα καταστήσει εύκολο στόχο για τους/τις θύτες. Αυτό παρατηρείται συχνά επειδή τα θύματα συχνά δείχνουν την εύνοιά τους προς τον/την θύτη, δικαιολογώντας τις συμπεριφορές του και κατηγορώντας τους εαυτούς τους ως θύματα. Οι θύτες έχουν επίσης συχνά μια πολύ αρνητική αντίληψη για τον εαυτό τους, γεγονός που οδηγεί σε θυμό και απογοήτευση στην καθημερινή τους ζωή.
  • Έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων: Οι έφηβοι/-ες που δεν διαθέτουν επαρκείς κοινωνικές δεξιότητες διατρέχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο διαδικτυακού εκφοβισμού. Οι δεξιότητες αυτές περιλαμβάνουν την ικανότητα αποτελεσματικής επικοινωνίας, επίλυσης συγκρούσεων ή θετικών σχέσεων με τους/τις συνομηλίκους/-ές τους. Η έλλειψη αυτών των δεξιοτήτων μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις κοινωνικής απομόνωσης, η οποία, με τη σειρά της, αυξάνει την πιθανότητα να πέσουν θύματα διαδικτυακού εκφοβισμού. Στην περίπτωση των θυτών, είναι δυνατόν να παρατηρηθεί δυσκολία στην έκφραση των συναισθημάτων τους (αλεξιθυμία), έλλειψη ενσυναίσθησης και ηθική απεμπλοκή ή/και διαστρέβλωση των συνεπειών της συμπεριφοράς τους. Επιπλέον, πολλοί/-ες θύτες στο διαδίκτυο αισθάνονται ότι πιέζονται από άλλα άτομα να εμπλακούν ή να διατηρήσουν αυτού του είδους τη συμπεριφορά.
  • Μειονοτικές ή περιθωριοποιημένες ομάδες: Οι έφηβοι/-ες που ανήκουν σε περιθωριοποιημένες ομάδες ή που θεωρούνται "διαφορετικοί/-ές" (λόγω της φυλής, της εθνικότητας, του σεξουαλικού προσανατολισμού ή οποιουδήποτε άλλου χαρακτηριστικού τους) είναι πιο ευάλωτοι/-ες στον διαδικτυακό εκφοβισμό. Οι θύτες μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις διαφορές ως δικαιολογία για τον εκφοβισμό, τροφοδοτώντας τις διακρίσεις και το μίσος.
  • Κακές σχέσεις με τους γονείς: Η έλλειψη γονικού ελέγχου ή εποπτείας στη χρήση συσκευών και κοινωνικών δικτύων αυξάνει τον κίνδυνο τόσο να γίνει ένα άτομο θύμα όσο και να γίνει θύτης. Ένα αυταρχικό γονικό στυλ μπορεί να διδάξει στους/στις εφήβους/-ες ότι ο σωστός τρόπος αλληλεπίδρασης είναι η βία. Επιπλέον, η έλλειψη ανοιχτής επικοινωνίας με τους γονείς μπορεί να αποτρέψει τα θύματα από το να καταγγείλουν εγκαίρως τον εκφοβισμό.
  • Χρήση αλκοόλ ή ναρκωτικών: Οι έφηβοι/-ες που κάνουν χρήση ουσιών όπως το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά είναι πιο πιθανό να εμπλακούν σε επιθετική συμπεριφορά στο διαδίκτυο. Η χρήση ουσιών μπορεί να επηρεάσει την κρίση και να αυξήσει την παρορμητικότητα, καθώς και να είναι συνέπεια φτωχών κοινωνικών δεξιοτήτων, οδηγώντας σε μια ψευδαίσθηση ωριμότητας.

Ερωτήσεις προς σκέψη: Ας πούμε ότι ένας/μια φίλος/-η σας είναι θύμα διαδικτυακού εκφοβισμού. Αν δεν σας το έλεγε, πώς θα τον/την αναγνωρίζατε ως θύμα; Πώς θα τον/την αναγνωρίζατε ως θύτη;